η σχεση ψυχης και σωματος- η απουσια του θανατου στην ελληνικη φιλοσοφια

Αναφορικά με τις ιδιότητες,η ψυχή μοιάζει με το Όν, την ουσία δηλαδή που αποτελεί  τον κόσμο,και γι’αυτό είναι όπως και το Όν αιώνια,άφθαρτη,και αθάνατη: « τω μεν θείω και αθανάτω και νοητώ και μονοειδεί και αδιαλύτως και αεί ωσαύτως κατά ταυτά έχοντι εαυτώ ομοιότατον είναι ψυχή,τω δε ανθρωπίνω και θνητώ και ανοήτω και πολυειδή και διαλυτώ και μηδέποτε κατά ταυτά έχοντι εαυτώ ομοιότατον αυ είναι σώμα» O Σωκράτης κατόπιν αυτής της φυσικής αποδείξεως, κάνει λόγο για την διάκριση των αγαθών και των προσκολημμένων στις υλικές απολαύσεις ψυχών.Οι τελευταίες έλκονται από τον ορατό κόσμο,φοβούνται τον Άδη και περιπλανώνται γύρω από τα μνήματα ως φαντάσματα,γιατί οι ψυχές τους είναι υλοβαρείς και ορατές. 


Αυτή είναι μία σπουδαία απόδειξη ότι η ψυχή είναι κάτι το ουσιαστικό. Ο Σωκράτης θέτει ως αξίωμα ότι η ψυχή έχει αυτενέργεια,δική της δύναμη και ζωή,τα οποία μεταδίδει και στο σώμα.Ούτε ο άνθρωπος, ούτε τα ζώα,θα μπορούσαν να εμφανίζουν τις ιδιότητες αυτές,εάν δεν υπήρχε η ψυχή,η οποία δίνει στον οργανισμό την αυτενέργεια και την αυθυπαρξία,όπως η φωτιά προσφέρει την θερμότητα σε ένα δωμάτιο.Επίσης η ψυχή δίνει την κίνηση στην καρδιά,η οποία παύει να λειτουργεί όταν η ψυχή αποχωρισθεί από το σώμα: «ή ψυχή άρα ό,τι άν αυτή κατάσχη,αεί ήκει επ’ εκείνο φέρουσα ζωήν;». [1]Στον «Φαίδρο» το θέμα αυτό αναπτύσσεται περαιτέρω. Η ψυχή αποδεικνύει την αθανασία της,ως αεικίνητη και αυτενεργός.Επειδή μάλιστα η ψυχή δεν έχει αρχή,είναι δηλαδή αγέννητη,είναι και αθάνατη: «ψυχή πάσα αθάνατος.Το γαρ αυτοκίνητον και αθάνατον.Το δε άλλο κινούν και υπ’άλλου κινούμενον,παύλαν έχον κινήσεως,παύλαν έχει ζωής.Μόνον δή το αυτό κινούν,άτε ούκ απολείπον εαυτό,ούποτε λήγει κινούμενον,αλλά και τοις άλλοις όσα κινείται τούτο πηγή και αρχή κινήσεως.Αρχή δε αγένητον.εξ αρχής  γαρ ανάγκη πάν το γιγνόμενον γίγνεσθαι,αυτήν δε μηδ’εξ ενός.ει γαρ εκ του αρχή γίγνοιτο,ουκ αν εξ’αρχής γίγνοιτο.Επειδή δε αγένητον εστίν,και αδιάφθορον αυτό ανάγκη είναι.αρχής γάρ δή απολομένης,ούτε αυτή ποτε έκ του,ούτε εξ εκείνης γενήσεται,είπερ εξ αρχής δεί τα πάντα γίγνεσθαι.ούτω δή κινήσεως μεν αρχή το αυτό και αυτό κινούν.τούτο δε ουτ’απόλλυσθαι ούτε γίγνεσθαι δυνατόν,ή πάντα τον ουρανόν πάσαν τε γένεσιν συμπεσούσαν στήναι,και μήποτε αύθις έχειν όθεν κινηθέντα γενήσεται.αθανάτου δε πεφασμένου του υφ’εαυτού κινουμένου,ψυχής ουσίαν τε και λόγον τούτον αυτόν τις  λέγων,ουκ αισχύνεται.Πάν γαρ σώμα,ω μεν έξωθεν τό κινείσθαι,άψυχον.» (Πλάτωνος «Φαίδρος» XXIV).
Επομένως οι θετικές αποδείξεις,που παρουσιάζει ο Πυθαγόραςς για την αθανασία της ψυχής είναι αφενός η ορατότητά της,κατόπιν η ανάμνηση η οποία ορίζει τις κατηγορίες της συνειδήσεως. Άλλωστε ο άνθρωπος δεν θα είχε ψυχικές και διανοητικές ικανότητες,εάν δεν υπήρχε εμπειρία,η οποία βασίζεται σε προηγούμενες γεννήσεις.Η κίνηση και η ζωή,που είναι βασικά χαρακτηριστικά της ψυχής,προέρχονται από αυτήν την ίδια και όχι από τον οργανισμό.Η ψυχή αν και διαθέτει αυτενέργεια και αυθυπαρξία,είναι κάτι το απλό,που δεν μεταβάλλεται με την πάροδο του χρόνου,με άλλα λόγια εξασφαλίζει στον άνθρωπο την ενότητα της συνειδήσεως.Επίσης ο Πλάτων υποστηρίζει πως η θρησκεία επικυρώνει την ύπαρξη στην αθανασία της ψυχής.Η ψυχή δεν είναι κάτι το αφηρημένο,αλλά κάτι το  ουσιαστικό, γιατί διαφορετικά δεν μπορεί να συνδεθεί με το σώμα,το οποίο είναι υλικό.Στον «Τίμαιο» ο Πλάτωνας κάνει μία επιπρόσθετη αναφορά,ότι δηλαδή ο δημιουργός έσπειρε την παγκόσμια ψυχή στην γή,την σελήνη,τον ήλιο και τα αστέρια,πράγμα που σημαίνει ότι όλοι οι πλανήτες του ηλιακού συστήματος κατοικούνται από ψυχές.[2]
Στον «Φαίδρο» ο Σωκράτης λέγει ότι η ψυχή μοιάζει με μία δύναμη σύμφυτη,αποτελούμενη από ένα ζεύγος φτερωτών αλόγων και έναν ηνίοχο.Τό ένα άλογο κατάγεται από τους θεούς και είναι σε όλα αγαθό,το άλλο ,το ανθρώπινο,περιλαμβάνει εντός του την αντίθεση αγαθού και κακού,και ο ηνίοχος οφείλει να το χαλιναγωγήσει.[3]
Από τον παραπάνω συμβολικό μύθο φαίνεται ότι ο ηνίοχος είναι ο νούς,που ηγεμονεύει στην ψυχή,τα άλογα δε είναι τα συστατικά μέρη της ψυχής.Το ένα μέρος είναι το αγαθό,το άλλο περικλείει πάθη,μίση φθόνο,ακόμη και ένστικτα.Στο σημείο βέβαια  αυτό μπορούμε να θέσουμε το ερώτημα:τα ένστικτα και τα ανθρώπινα συναισθήματα μπορούν να ερμηνευθούν μονάχα ως κακά; Στον «Φαίδωνα»  ο Πλάτων  δεν αρκείται να υποστηρίξει την αθανασία της ψυχής και την υπεροχή της.Υποβιβάζει εντελώς την σωματική υπόσταση του ανθρώπου.Τονίζει ότι ο πραγματικός φιλόσοφος –και τέτοιος ήταν ο Σωκράτης- δεν νοιάζεται γιατίποτα σωματικό ,και ότι η ψυχή του φιλοσόφου εύκολα και χαρούμενα εγκαταλείπει το σώμα του,που τον φυλακίζει για να οδηγηθεί στην Ιδέα και την αλήθεια.
Σε κάθε ανθρώπινη ενσάρκωση η διάνοια σχηματίζεται από τις αντιλήψεις του εξωτερικού κόσμου,οι οποίες τον οδηγούν στην σωστή ή την λαθεμένη κατεύθυνση.Η διάνοια όντως διαφθείρεται από εσφαλμένες αντιλήψεις ,οι οποίες προέρχονται από το εξωτερικό περιβάλλον.Το κέντρο της ψυχής αποτελείται από την ίδια ουσία που ρέει δημιουργικά και στην φύση,εάν λοιπόν είναι υγιές και καθαρό παράγει ενέργειες,οι οποίες βρίσκονται σε αρμονία με την ωραιότητα και αρμονία της φύσεως                                                                                                               
Με όσα λέγει ο πλατωνικός Σωκράτης,μας οδηγεί κατευθείαν στην διαλεκτική.Έργο της είναι να θεμελιώσει τον ανθρώπινο λόγο και τις αρχές που κυβερνούν την κίνησή του,και έτσι να αποκαλύψει στα μάτια της ψυχής την αιώνια ειδή της Ιδέας,που από το ένα μέρος αναπαύεται στο αιώνιο αρχέτυπο πέρα από τον ανθρώπινο λόγο,όμως ταυτόχρονα θεμελιώνει την αξία του λόγου.Ο λόγος μέσα στα συστήματα του Ηράκλειτου,του Παρμενίδη,των Πυθαγορείων,είναι μία μεταφυσική υπόσταση,που σαν πρώτη αρχή,σαν πρώτο στοιχείο,αποτελεί τον θεμέλιο λίθο του κόσμου.Στον Πλάτωνα ο χωρισμός αυτός είναι λογικός και όχι μεταφυσικός.[4]
Ο Πλάτων στον «Φαίδωνα» χρησιμοποιεί  με εξαιρετική επιτυχία,τα «ασφαλή αίτια» για να λύσει ψευδοπροβλήματα τα οποία προβάλλουν όταν αγνοείται η διαφορά κατηγορίας ανάμεσα στα λογικά και τα φυσικά αίτια.Δεν υπάρχει στο σημείο αυτό καμμία σύγχιση,καθώς η λογική αναγκαιότητα,όπως εκδηλώνεται ως πλατωνική αρχή,είναι τόσο φυσική όσο και μαθηματική,ερείζεται δε στις αιώνιες Μορφές,όπως αυτές υφίστανται σε σύγκρουση ή σε απλή τοποθέτηση,ή ακόμα σε φανταστική υπόθεση,στον φυσικό κόσμο.Αυτή η βεβαιότητα μπορεί εύκολα να θέσει τον φιλόσοφο σε μία διαδικασία αναζήτησης και επιδίωξης μίας φυσικής επιστήμης,η οποία αποδέχεται τους νόμους της φύσεως a priori.Είναι σημείο ορθής αντιλήψεως και καθαρής σκέψης το ότι επικαλείται την βεβαιότητα της λογικής αναγκαιότητας,μόνον όταν πρόκειται για προτάσεις μαθηματικών ή διαλεκτικής,αφήνοντας τον Πλάτωνα ικανοποιημένο από μία φυσική θεωρία,που είναι κάτι παραπάνω από μία απλή υπόθεση.[5]
Η αθανασία της ψυχής είναι το μεγάλο πρόβλημα του «Φαίδωνα».Με αυτό καταπιάνεται ο Νούς με την διαλεκτική του,και γύρω από αυτό κλώθει η ψυχή το θαυμαστό της μυθολόγημα. Αν στην «Πολιτεία»,έχουμε την ζωή της ψυχής αναλυμένη προς τα έξω,με όλα της τα πάθη και τα έργα,έτσι όπως απλώνεται στην πολιτική και στην άλλη πρακτική ζωή,στον «Φαίδωνα» αναλύεται η ζωή της ψυχής καθώς συγκεντρώνεται προς τα μέσα.[6] Ο Πλάτωνας στην «Πολιτεία» όταν κάνει λόγο για την διαφορά μεταξύ των ανθρώπων και καθώς επιδιώκει να τους διακρίνει σε τάξεις,διηγείται στους πολίτες έναν μύθο,σύμφωνα με τον οποίο όλοι οι άνθρωποι είναι αδέλφια.Ο Θεός όμως όταν έπλασε τις ψυχές τους ανέμειξε καθαρό χρυσό για εκείνους οι οποίοι προορίζονται να γίνουν φύλακες,άργυρο για εκείνους που είναι πολεμιστές,σίδηρο και χαλκό για τους τεχνίτες και τους γεωργούς: «εστέ μέν γάρ δή πάντες οι εν τη πόλει αδελφοί,ως φήσομεν προς αυτούς  μυθολογούντες,αλλ’ο θεός πλάττων,όσοι μεν υμών ικανοί άρχειν,χρυσόν εν τη γενέσει συνέμειξεν αυτοίς,διό τιμιώτατοι εισίν.όσοι δε επίκουροι άργυρον.σίδηρον δε και χαλκόν τοις γεωργοίς και τοις άλλοις δημιουργοίς»[7]
Ο φιλόσοφος συνεχίζει την ανάπτυξη του παραπάνω κοινωνικού μοντέλου λέγοντας ότι πρέπει να πούμε στους φύλακες πως έχουν μέσα στην ψυχή τους χρυσό και άργυρο θεικό,επομένως ο γήινος χρυσός δεν χρειάζεται σε αυτούς,καθότι είναι αμάρτημα να μολύνουν την κατοχή εκείνου του χρυσού με την απόκτηση του χρυσού των ανθρώπων. Γύρω από το νόμισμα το οποίο χρησιμοποιούν οι πολλόι έχουν συμβεί πολλά ατυχήματα ενώ το δικό τους είναι καθαρό: «…διότι πολλά και ανόσια περί το των πολλών νόμισμα γέγονεν,το παρ’εκείνοις δε ακήρατον.»Ο ακήρατος χρυσός,ο οποίος είναι η πραγματική περιουσία της ψυχής,μπορεί να αποκτηθεί μονάχα με την φιλοσοφική παιδεία.Από τα παραπάνω ο Πλάτων φαίνεται να δέχεται την θεωρία της ανελίξεως,κατά την οποία η ενσάρκωση αποτελεί πτώση της ψυχής,η οποία ανήκει στον ουράνιο κόσμο,μεταξύ των όντως όντων,στον κόσμο των Ιδεών.Δίπλα στην ψυχή ,που είναι πρεσβύτατον και θειότατον υπάρχει πάντοτε ο νούς εφόσον η ψυχή αποτελεί την έδρα του.Ο νούς είναι ο κύριος της περιφοράς των ουρανίων σωμάτων. Κατά τον Αριστοτέλη ο Αναξαγόρας προηγήθηκε στην αντίληψη ότι ο νούς κινεί τα πάντα.  Ο Πλάτων πιστεύει ότι τα ουράνια σώματα δεν είναι άψυχες πέτρες αλλά διαθέτουν ψυχή και ζωή,ακόμα και σωματικότητα όπως οι θεοί στον «Φαίδρο».(246 c-d « αθάνατον τι ζών ,έχον μεν ψυχήν ,έχον δε σώμα».)  Η ψυχή η οποία ακολουθεί πιστά τον Θεό έχει την δυνατότητα να παραμείνει πάντοτε άφθαρτη στον επουράνιο τόπο. Όταν όμως δεν μπορεί να ακολουθήσει τον Θεό γιατί είναι αδύναμη,επιβαρύνεται με κάκία,και γεμίζει με την τροφή της λησμοσύνης,χάνει τα φτερά της,γίνεται βαριά,και πέφτει στην γή.Σύμφωνα με τον κοσμικό νόμο απαγορεύεται στην πρώτη της ενσάρκωση να πάρει την μορφή ζώου.Εάν διατηρήσει τις ιδιότητες της αναλλοίωτες και την ανάμνηση όσων είδε  στην περιοχή του ουρανού,αρχικά ενσαρκώνεται η ψυχή που ανήκει στην πρώτη τάξη σε σώμα φιλοσόφου ή καλλιτέχνη,κατόπιν εκείνη που ανήκει στην δεύτερη σε σώμα βασιλέως, η ψυχή τρίτης τάξεως σε σώμα πολιτικού,ή οικονομικού άρχοντα,η της τετάρτης τάξεως σε σώμα αθλητή ή ιατρού,η της πέμπτης τάξεως σε σώμα ιερέα ή μάντη,ή της έκτης σε σώμα ποιητή,η της έβδομης σε σώμα γεωργού ή βιοτέχνη,η της όγδοης σε σώμα σοφιστή ή δημαγωγού,ή της ένατης σε σώμα τυράννου.[8]βO Πλάτων εξακολουθεί να αναλύει την τύχη της ψυχής μετά θάνατον λέγοντας ότι κάθε άνθρωπος για να κατορθώσει να επανέλθει στο σημείο από το οποίο ξεκίνησε  πρέπει να περάσουν δέκα χιλιάδες χρόνια,ώστε να αποκτήσει πάλι η ψυχή τα φτερά της.Με εξαίρεση την καθαρά φιλόσοφη ψυχή,κάθε άλλη που εντάσσεται σε μία από τις παραπάνω τάξεις εάν μεν περάσει τον βίο της με δικαιοσύνη, μετά τον θάνατο μετέχει καλύτερης μοίρας, χειρότερης δε εάν διάγει βίο αδικίας. Οι ανθρώπινες ψυχές σε περίπτωση που έχουν τρείς φορές ενάρετο και οσιώτατο βίο σε διάρκεια τριών χιλιάδων ετών,απέρχονται τότε προς τους Θεούς.Κάθε ψυχή μετά το τέλος του πρώτου βίου της υποβάλλεται  σε κρίση,και όσες ψυχές  χρειάζεται  κατέρχονται στα δεσμωτήρια που βρίσκονται κάτω από την γή και εκτίουν την ποινή τους,οι υπόλοιπες ωστόσο ανεβαίνουν στον ουρανό,για να συνεχίσουν να ζούν με σωφροσύνη,σύνεση και αρετή.Όλες όμως οι ψυχές,και οι μεν και οι δε καλούνται στην επόμενη ενσάρκωση,η οποία συβαίνει κάθε χιλιετία.Τότε μπορεί μία ψυχή ανθρώπου να περάσει σε σώμα ζώου,ή αντίστροφα μία ανθρώπινη ψυχή που για λόγους τιμωρίας ήταν φυλακισμένη σε σώμα ζώου,είναι δυνατό να επανέλθει στην προηγούμενη μορφή της.[9]Ο φιλόσοφος αναφέρεται σε συγκεκριμένες χρονικές περιόδους οι οποίες είναι απαραίτητες για την εξέλιξη της ψυχής.Στο σημείο αυτό αξίζει να θυμηθούμε τον Εμπεδοκλή ο οποίος έλεγε ότι η ψυχή του χρειάστηκε τρείς χιλιάδες χρόνια για να φτάσει στο συγκεκριμένο σημείο,που βρίσκεται.Ο Εμπεδοκλής υποστηρίζει ότι μετά την τελευταία ενσάρκωση κατά την οποία οι άνθρωποι γίνονται ποιητές,ιερείς και μάντεις,οι ψυχές τους ανέρχονται στον αιθέρα σαν θεοί αθάνατοι. Ο Πλάτων συνεχίζει την ανάλυσή του στον «Φαίδωνα»,λέγοντας ότι κοντά στους Θεούς είναι δυνατό να φτάσει εκείνος που ζεί σύμφωνα με τις γνώσεις που αποκόμισε από την φιλοσοφία,ο οποίος με τον τρόπο αυτόν εξαγνίζεται και απαλλάσσεται από κάθε κακία: «εις δε γε θεών γένος μη φιλοσοφήσαντι και παντελώς καθαρώ απιόντι ου θέμις αφικνείσθαι αλλά ή τω φιλομαθεί»[10]Η διάνοια του φιλοσόφου δικαίως έχει πτερά διότι η ανάμνηση τον οδηγεί σε Ουσίες παρόμοιες με τις θεικές.Απομακρυνόμενος από τις ανθρώπινες ασχολίες καθώς πλησιάζει το θείο,φαίνεται πως απομακρύνεται από τους άλλους,οι οποίοι τον νουθετούν να επιστερέψει στην κοινωνία.[11]Στον «Φαίδωνα» δεν εξετάζεται μία ορισμένη ικανότητα ή δύναμη της ψυχής,όπως για παράδειγμα στο «Συμπόσιο» ο Έρως,που γίνεται τώρα αντικείμενο της διαλεκτικής και του μύθου.Η διαλεκτική χρησιμεύει εδώ για να ερμηνεύσει την εσωτερικότητα του ανθρώπου.Ο φιλόσοφος προσπαθεί να ερμηνεύσει την υπόσταση της ψυχής και την αρχή της.Αναρωτιέται ποια είναι η αξία της ψυχής και εάν είναι θνητή ή αθάνατη.Ο θάνατος του αληθινού φιλοσόφου είναι η καλύτερη στιγμή,για να λάβει κανείς καθολική εποπτεία,όχι μόνο για την αξία της ζωής αλλά και για την ουσία και την αρχή της ψυχής.Όταν μελέτημα της φιλοσοφίας γίνεται ο ίδιος ο θάνατος,ολοκληρώνει την γνώση της για την ζωή.
 Στον Πλάτωνα ο οποίος νιώθει τον έρωτα για την ζωή τόσο δυνατό,τόσο δαιμονικό,ο θάνατος είναι το μέγιστο των προβλημάτων.Ανάμεσα στην ζωή και στον θάνατο,δεν υπάρχει μονάχα η σχέση που μας προσφέρει η γνώση και η πείρα,αλλά και ένας ιδιαίτερος συσχετισμός,που συλλαμβάνουμε μονάχα με την σκέψη.Δεν οδηγεί δηλαδή ένας δρόμος μόνο από την ζωή ως τον θάνατο,αλλά υπάρχει και ένας άλλος αντίθετος,που οδηγεί από τον θάνατο προς την ζωή.[12]
Την διαλεκτική σχέση,την συζυγία της ζωής προς τον θάνατο την επισημαίνει και ένας παλαιός λόγος: «δεν θα ξαναγεννιόταν η ψυχή εάν δεν υπήρχε από πριν…..και θα είχαμε ικανή απόδειξη ότι οι ψυχές υπάρχουν,αν πράγματι μπορούσε να αποδειχθεί ότι από πουθενά αλλού δεν έρχονται οι ζωντανοί,παρά από τους πεθαμένους.»[13]Ό,τι στο «Συμπόσιο» ονομάζεται Έρως και τάση προς την αθανασία,ό,τι στην «Πολιτεία» χαρακτηρίζεται «ψυχής όλκος από το γιγνόμενιν επί το όν»,ό,τι στον «Φαίδρο» λέγεται ψυχής πτέρωμα,το ίδιο πράγμα φέρει το όνομα του θανάτου.Είτε από την ομορφιά θαμπώνεται η ψυχή,είτε έλκεται από την αλήθεια και την αρετή,πρέπει γρήγορα να αποκοπεί από τα είδωλα για να αντικρύσει την Ιδέα.Η απελευθέρωση του ανθρώπου από το σώμα και την αφροσύνη του είναι προυπόθεση για να αντιμετωπίσουμε την αλήθεια και σίγουρα μία μορφή θανάτου.Ο φιλοσοφικός θάνατος είναι να λύσουμε την ψυχή από την τριβή του σώματος.Ο θάνατος της κοινής ζωής είναι για την φιλοσοφία προυπόθεση της αληθινής ζωής.Στον «Φαίδωνα» ονομάζεται θάνατος η ηθική και γνωστική συγκέντρωση της ψυχής στον εαυτό της.Όταν ο φιλοσοφικός στοχασμός περικλείει την ψυχή μέσα στην Ιδέα,τότε η θέαση της Ιδέας πρέπει να ονομαστεί θάνατος. Ωστόσο η Ιδέα στην πλατωνική φιλοσοφία,δεν ξεχωρίζει από την ζωή,αλλά είναι το αγαθό εκείνο,που αξιώνει και δικαιώνει την ζωή.Η αδιάκοπη διαδοχή των αντιθέτων που εμφανίζεται στον αισθητό κόσμο,όπως η διαδοχή ζωής και θανάτου,θα μπορούσε να σημαίνει ότι δεν υπάρχει τίποτε σταθερό καμμιά απόλυτη ουσία.Ο Πλάτων στο σημείο αυτό αντιπαραβάλλει την θεωρία του των Ιδεών στην ελεατική και ηρακλείτεια αντίληψη.Κατά την άποψη του Σωκράτη ο θάνατος δεν είναι τίποτε άλλο παρά η απαλλαγή,ο χωρισμός της ψυχής από το σώμα,το σώμα πρέπει να βρεθεί καθ’εαυτό και η ψυχή το ίδιο.Αυτό προυποθέτει την οντολογική διαστολή ανάμεσα σε αυτά τα δύο,και την δυνατότητα να θεωρηθούν καθ’εαυτά,στην «καθαρή» τους ουσία,πράγμα που σημαίνει πως αποκλείει ο Πλάτων την άποψη να γέννησε το σώμα την ψυχή ή η ψυχή το σώμα,να έχουν δηλαδή σχέση δημιουργού προς δημιούργημα.Ας σημειώσουμε ότι στον «Φαίδωνα» η ψυχή είναι ρητά απλή και όχι σύνθετη.Δεν εμφανίζεται με άλλα λόγια η γνωστή τριμερής διάκριση της ψυχής σε λογιστικόν,θυμοειδες,επιθυμητικόν.Στην περιοχή της γνώσης υποστηρίζεται η άποψη ότι το σώμα είναι στερημένο από την φρόνηση και ξένο προς την σοφία.Αν η ψυχή ,η οποία καθ’εαυτή θηρεύει την φρόνηση και την αλήθεια,κάνει το σφάλμα να περιλάβει και το σώμα στις αναζητήσεις της,τότε το σώμα την ταράσσει,την εξαπατά,την ρίχνει στην πλάνη και την άγνοια.Ο κύριος λόγος είναι ότι οι αισθήσεις  του σώματος  δεν είναι ακριβείς και οδηγούν τον άνθρωπο μακριά από την πραγματικότητα.[14]Γι’αυτόν τον λόγο η ψυχή «λογίζεται κάλλιστα όταν αυτήν καθ’αυτήν γίγνηται εώσα χαίρειν το σώμα,και καθ’όσον δύναται μη κοινωνούσα αυτώ μηδ’απτόμενη ορέγηται του όντος(«Φαίδων» 65 c).Στον Σοφιστή εξετάζει ο Πλάτων μέσω της επαγωγικής μεθόδου του Σωκράτη, την αντίληψη των υλιστών που ορίζουν ως Είναι μόνον «ό παράχει προσβολήν και επαφήν τινά»,ταυτίζοντας το σώμα με την ουσία, καθώς και την αντίληψη των «φίλων των ειδών»,που ισχυρίζονται ότι η αληθινή ουσία «είναι νοητά άττα και ασώματα είδη».Δηλαδή ονομάζουν γένεση αυτό που οι υλιστές ονομάζουν ουσία.Μελετώντας την θέση των υλιστών μπορούμε να αναρωτηθούμε εάν αυτοί δέεχονται ότι τα σώματα είναι έμψυχα και εάν θεωρούν ότι υπάρχει ψυχή.Αν υπάρχει  βέβαια ψυχή είναι υποχρεωμένοι να δεχτούν ότι υπάρχουν δίκαιες και άδικες ψυχές ,συνετές και άφρονες,ανδρείες και δειλές,χαρακτηριστικά τα οποία δεν υποπίπτουν στις αισθήσεις.Στους υλιστές προτείνει ο Σωκράτης να ορίσουν ως που έχει την δύναμη είτε να ποιεί είτε να πάσχει..Το Όν δεν είναι παρά δύναμη.(«Σοφιστης 246 α-c, 247 d) O Guthrie εμμένει στην άποψη ότι υλιστές ονομάζει ο Πλάτων τους ατομικούς φιλοσόφους,ι διαίτερα τον Δημόκριτο και αντικρούει την άποψη του Wilamowitz ότι τα άτομα δεν είναι υλικά ούτε το κενό σωματικό.( Wilamowitz : “PlatonBerlin ,1919,II 245) Eπισημαίνει ο Guthrie ότι τα άτομα σε μεγάλη ποσότητα είναι απτά,ενώ το κενό είναι μη όν και οπωσδήποτε στα μάτια του Πλάτωνα οι ατομικοί φιλόσοφοι ήταν υλιστές.(Taylor A.E. “Πλάτων,ο άνθρωπος και το έργο του,μτφ Ι Αρζόγλου,Αθήνα 1992,σ.σ 440).Το πιθανότερο είναι ο Πλάτων να αναφέρεται στον αφιλοσόφητο υλισμό του μέσου ανθρώπου,και όχι στην διδασκαλία κάποιας συγκεκριμένης σχολής.
Ο Θεαίτητος  δεν κάνει λόγο στην Αθήνα του 399 π.χ για τέτοιους υλιστές.Δεν υπάρχουν πια παρά ελάχιστοι μαθητές τόσο του Λεύκιππου,όσο και του Δημόκριτου.Οι παλαιότεροι σοφοί παρατηρώντας την κίνηση των ουρανίων σωμάτων «πάντα αυτοίς εφάνη ότι είναι …μεστά λίθων και γής και πολλών άλλων αψύχων»,και ότι αυτά αποτελούν τις αιτίες της ύπαρξης του κόσμου,κάτι που οδηγεί στην αθεία.Ωστόσο κατά τον Πλάτωνα ποτέ τά άψυχα δεν θα διέθεταν τόση ακρίβεια στην κίνηση εάν δεν τα κυβερνούσε ο νούς.( «Νόμοι» 967 a-b,εκδ.Ζήτρος,:μηδέποτε αν άψυχα όντα ούτως εις ακρίβειαν θαυμαστοίς λογισμοίς αν εχρήτο,νούν μεν κεκτημένα.)
O Πλάτων αναλύει τα «περί φύσεως» στον Τίμαιο  αλλά δεν καταπιάνεται με το πρόβλημα της ύλης καθεαυτής.Προσπαθεί να στηρίξει την θεωρία ότι ο φυσικός κόσμος είναι συγκροτημένος από αφηρημένα γεωμετρικά στοιχεία,αντιτιθέμενος,όπως φαίνεται,στην περί ατόμων θεωρία του Δημόκριτου.Ο αισθητός κόσμος είναι απομίμηση, «εκμαγείο»,της ουσίας των πραγμάτων, «των όντως όντων».[15]Τα αισθητά πράγματα είναι η ενδιάμεση βαθμίδα ανάμεσα στο Είναι και στο μη Είναι,αναπαριστούν τα φαινόμενα και όχι την ουσία των φαινομένων,η οποία οδηγεί στην αντικειμενική υπόσταση του σύμπαντος.Ο κόσμος που αντιλαμβανόμαστε με τις αισθήσεις είναι ασταθής και γεμάτος αντιφάσεις,ανήκει στην γνώμη και όχι στην γνώση.Οι έννοιες δεν είναι απλά κανόνες της υποκειμενικής γνώσης αλλά και πραγματική ουσία του αντικειμενικού κόσμου.Αν αποδεχθούμε την αιώνια μεταβολή του Ηράκλειτου,τότε είναι αδύνατο να αποκτήσουμε γνώση της πραγματικότητας.
                                             ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β΄.


[1] Πλάτωνος «Φαίδων» XXVIII 80,LIV 105
[2]  Πλάτων «Τίμαιος»,XIV.
3 Πλάτων «Φαίδρος», XXV,σ.σ 246.


[4] Εισαγωγή στον Πλάτωνα»,Ι.Ν. «Θεοδωρακόπουλος,Αθήνα,Μάρτιος,1974,σ.σ 170-171.

[5] Εισαγωγή στον Πλάτωνα»,Ι.Ν.Θεοδωρακόπουλος,Αθήνα,Μάρτιος 1974,σ.σ.170-171.
6,7  Metaphysics and Epistemology,Collection of critical essays,Edited by G.Vlastos,Anchor books,Doublepay and company,Garden city,New York,1971,σ.σ 166.
8 α  Πλάτων «Πολιτεία» XXI,σ.σ 415.






[8]   β Πλάτων «Φαίδρος» XXVIII σ.σ.248,249, Πλάτωνος «Νόμοι» 966d-967 b,εκδόσεις Ζήτρος,: «ως νούς είη ο διακεκοσμηκώς πανθ’όσα κατ’ουρανόν», Αριστοτέλους Φυσ.Θ.Ι.250 B
[9] Πλάτων «Φαίδρος» XXIX,σ.σ 249.
[10] Πλάτων, «Φαίδρος»XXXII σ.σ 82.

[11] Πλάτων «Φαίδρος»  XXIX σς.249.
[12]  «Εισαγωγή στον Πλάτωνα»,Ι.Ν.Θεοδωρακόπουλος,Αθήνα ,Μάρτιος,1974,σ.σ 222.
[13] Εισαγωγή στον Πλάτωνα» Ι.Ν.Θεοδωρακόπουλος,Αθήνα,Μάρτιος 1947,σ.σ.223.α Πλάτωνος «Φαίδων»,εκδόσεις Ζήτρος,Αθήνα,2007,79a-d,100 b-c: «…Θώμεν δύο είδη των όντων,το μεν ορατόν ,το δε αειδές….το μεν αειδές αεί κατά ταυτά έχον, το δε ορατόν μηδέποτε κατά τααυτά.το καθαρόν και αεί όν και αθάνατον και ωσαύτως έχων υποθέμενος είναι τι καλόν αυτό καθ’αυτό και αγαθόν και μέγα και τα’άλλα πάντα,ε’ι τι εστίν άλλο καλόν πλήν αυτό το καλόν,ουδέ δι’έν άλλο καλόν είναι ή διότι μετέχει εκέινου του καλού.»
14  «Φαίδων» 67 a: σύμφωνα με μία παλιά παράδοση,λέει ο Σωκράτης,κάθαρση σημαίνει « το χωρίζειν ότι μάλιστα από του σώματος την ψυχήν και εθίσαι αυτήν καθ’αυτήν πανταχόθεν εκ του σώματος συναγείρεσθαι τε και αθροίζεσθαι,και οικείν κατά το δυνατόν,…μόνην καθ’αυτήν(σαφής επιρροή από τον ορφισμό).Η φιλοσοφία παραλαμβάνει την ψυχή που είναι δεμένη και προσκολλημένη στο σώμα κσι «λύειν επιχειρεί» ( «Φαίδων» 82e-83a) Πβ. «Κρατύλος 404 a στον Άδη η ψυχή έρχεται καθαρά
« των περί το σώμα κακών και επιθυμιών».







[15]  Πλάτωνος «Ευθύφρων», εισαγωγή,προλεγόμενα,μετάφραση,σχόλια,Γιάννη Κορδάτου,εκδόσεις Ζαχαρόπουλου,1939,σ.σ 30.

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

ορφικά και πυθαγόρεια μυστήρια

Αισθητική του Υπαρξισμού

H κοσμογονία στον Πυθαγόρα και στον Τίμαιο του Πλάτωνα